Karya da Gaskiya a Tsakanin ‘Yan Najeriya

Karya wani mummunan laifi ne da yake maida mutum mai kima ya zama maras kima, haka kuma karya na maida babba ya koma karami. Ma’ana babu abin da zai zubar maka da kima cikin kankanin lokaci kamar karya ita ke bata tarihi da zuriyya, wannan cema ta sanya koda lokacin jahiliyya mutane kan kyamaci yin karya, da yawan mushurukai suna kyamatar karya a wancan lokacin saboda irin illar ta da suka sani ta zubar da kima da daraja da bata tarihi. Bayan da addinin musulunci ya zo ya sake tabbatar da haramcin karya ga wanda ya yi imani. Karya tana kai mai yinta zuwaga munafurci kamar yadda hadisi ya zo cewa alamar munafuki guda uku ce kuma karya ita aka fara ambata. Kaga wannan ya sake bayyana munin karya.

Menene ma’anar karya: karya dai ita ce bayyana abu sabanin yadda yake wato akasin abin da yake gaskiya ne, ko kuma mutum ya kudure wani abu a zuciyarsa na gaskiya amma ya bayyana sabaninsa. Ana iya yin karya ta hanyar Magana wato mutum ya fadi abin da yake ba haka ne zahirinsa ba. sannan kuma akanyi karya ta hanyar nune, hakana kuma kanyi karya ta hanyar sanya sutura da cin abinci da dukkan sauran fannonin rayuwa ana iya yin karya akansu. Zakaga wasu mutane sun yarda da tafiyar da rayuwarsu bisa karya komai nasu idan ka gani karyane daga maganarsu zuwa tafiyarsu kai hattana sutura da abin hawa da gidan zama wasu duk karya ne a rayuwarsu.

Domin zakaga a Najeriya talaka yana karyar talauci haka kuma mai kudi yana karyar arziki. Talaka bai yarda da talaucinsa ba haka shima mai kudi bai yarda da arzikinsa ba, zakaga mutum talaka mai iyali yana ta tunanin canza sabuwar wayar salula, kaga duk ya tada hankalinsa sai ya mallaki wayar Blackberry bayan ba wannan ne abin da ya dameshi ba, shi kuma mai kudi kaga yana ta hakilon canza mota sabuwar yayi al’hali shima ba wannan ne abinda ya kamaceshi ba. Na taba ganin wani talaka da yake rayuwa da kyar da wahala amma kuma tunaninsa shi ne ya samu kudi ya sayi talabijin samfurin Plasma kaga ko shakka babu wannan ya so yiwa kansa karya.

Karya a tsakanin al’umma: kusan yanzu karya ta zama ruwan dare musamman a tsakanin al’ummar Najeriya idan nima banyi karya ba ina iya cewa karya kusan ta rinjayi gaskiya a dukkan al’amuranmu na yau da kullum, domin idan ka dauki dukkan fannoninmu cike suke da karairayi da zancen banza, zakaga wasu sunfi gamsuwa kayi musu karya sama da kafadi gaskiya, don su zasu haska maka yadda zakayi musu karya. Kuma ita karya kusan zakace ana koyarta ne tun a gida, wato mahaifiya kan yiwa danta karya miji kanyiwa matarsa karya haka itama tana yi masa karya don haka a wannan yanayi sai ka samu yaro ya tashi ya koyi karya tun yana cikin gida. Musamman yanzu da mafi yawancin mutane suka mallaki wayar salula zaka ka samu tana daga cikin abin da ya sake mai da mutane makaryata, kusan kididdiga ta nuna cewa akwai layukan wayar salula miliyan 90 a Najeriya nasan a dukkan wadan da suka mallaki wadan nan layuka da wahala ka samu wanda baitaba yin karya ta hanyar wayar salularsa ba, mutum baya jin wata damuwa yana cikin daki a zaune ga matarsa ga dansa za’a doka masa kira amma sai kaji yace yana kasuwa ko yana kan hanya alhali kuma gashinan tare da iyalansa. Kaga kenan karara yana bada sako ga iyalansa cewa shidin makaryaci ne. gwari-gwari zaka iya cewa akwai makaryata miliyan 90 a Najeriya Allah masani. Kusan yanzu karya babu babba babu yaro wala mace wala namiji, ba malami ba jahili. Kusan kowa na sharata iyakar iyawarsa.

Bari mu dauki wani bangare mu buga misali da shi wato siyasa. Kusan a bayyane ta ke cewa duk ‘yan siyasarmu makaryata ne, domin da wanda yake tallar kansa da wanda yake tallata shi duk makaryata ne. Abin mamaki shi ne zakaji ana tallar mutum a kafafen watsa labarai ana baiyana wasu abubuwa wadan da duk mai hankali yasan karya ne hattana shi mai karantawar yasan karya yake fada amma kuma a haka ake rayuwa. Sannan wani Karin abin mamaki dan siyasa zai zo yana fadawa mutane karya shi yasan karya yake kuma suma jama’a sun san karya yake amma kuma a haka yake Magana har ake tafa masa, sai karasa gane shin wace irin al’umma cemu! Kusan duk dan siyasar da zai zo ya bayyana hakikanin manufarsa ta gaskiya da wahala kaga anyarda dashi amma idan ya yi karya sai kaji ana tafi harda fito. Duk da ban taba ji da kunnena ba amma naji jama’a na fada cewa a Najeriya akwai ‘yan siyasar da sukayiwa al’umma alkawarin famfon fura da nono, kaga da zaka ga wannan dan siyasar da sai ka bashi sunan shugaban makaryata ‘yan siyasa.

Idan muka kalli al’amari na baya bayan nan abin da shugaban kasa ya yi na janye tallafin man fetur na tabbatar da ya furta wannan a lokacin da yake yakin neman zabe da babu wani dan Najeriya da zai saurareshi, amma saboda munfi son a fada mana karya shima yazo ya shara irin tasa kuma ya zauna lafiya. A lokacin jam’huriya ta biyu Awolowo yana yakin neman zabe da yaje jihar Abiya inda a lokacin babu abin da yake tafiya a kasuwanninsu kamar gwanjo yace idan yaci zabe zai hana shigo da gwanjo Najeriya, wasu ‘yan siyasa suka ja hankalinsa me yasa zai furta wannan maganar bazai bari ba kawai sai yaci zabe sannan ya aiwatar da nufinsa; ya kada baki yace shikam Allah ya sawwake ya yiwa talaka karya don ya bashi kuri’a! kaji ‘yan siyasa masu gaskiya.

Haka kuma idan ka dauki fannin saye da sayarwa kusan zakace nanne babbar hedikwatar karya domin da mai saye da mai sayarwa duk sunyi tarayya wajen karya, kana da gaskiyarka kana saida abu mai saye zaisa kayi masa karya, misali ya tambayeka nawa ne farashin abu kaza tsakani da Allah ka gaya masa amma sai kaji ya nemi ragi kuma kayi masa kaga kenan duk sunyi musharaka cikin wannan karyar, kaji mutum yana ihu yana tallar hajarsa amman da ka bincikashi sai kasamu cikakken makaryaci yake. Ga al’gus ko tsoron Allah basaji.

Wannan ce ma ta sanya na tuna da wani labarin uba da dansa akan karya. Wani uba ne ya kira yaronsa cewa yazo ya tukashi a mota ya kaishi cikin gari domin yanada wani taro da zai halarta, bayan da suka iso cikin gari sai yace da dansa kaje ka kai wannan motar wajen gyara ya yi masa kwatance daman ya saba kai gyaran wajen yace masa ka dawo da wuri domin karfe 5 na yamma zamu koma gida, bayanda yaro yaje aka kammala gyara kawai sai ya nufi sinima inda ya shantake yana kallon kwallo bai tashi duba lokaciba sai da karfe 6 na yamma tayi nan da nan hankalinsa ya tashi ya garzaya inda ya tarar mahaifinsa yana jiransa ya tambayeshi a ina katsaya sai yace masa ba’a gama gyaran da wuriba sai yanzu, bai san cewa tuni mahaifin ya buga waya yaji ko angama gyaran aka shaida masa cewa tun karfe 3 na rana aka kammala gyaran, yace da yaron naji takaicin da ka kasa jure gayamin gaskiyar inda kaje amma wannan ba laifinka bane domin a matsayina na mahaifinka nine ban baka tarbiyyar da zaka iya jure gayamin gaskiyaba. A saboda haka zan ladabtar da kaina da komawa gida a kafa, saboda wannan kuskuren da nayi na kin koyarda dan da na Haifa yadda zai jure gayamin gaskiya.

Ya mai karatu ka kalli wannan labarin da kyau kaga cewa uba ya ladabtar da kansa a saboda laifin da dansa ya aikata, inda ya gano ashe tun asali shine bai koyarda dansa yadda zai gaya masa gaskiya ba, lallai akwai darasi acikin wannan labarin. To haka karya take maida mutum mai kima ya koma maras kima, sannan mutum mai mutunci ya koma marashi. Na tuna badakalar karyar da tsohon shugaban kasar Amurka Bill Williams Clinton ya yi lokacin yana shugaban kasa na gaskiyar alakarsa da Monica Lewinsky kusan wannan ce ta sanya Mr Clinton furfura a wancan lokaci. Ka duba yadda gaskiya take da kima a wajensu.

Babban abin da zai baka haushi da mamaki shi ne manyan mutane da malamai suna shara karya. Wani abu da zai tabbatar maka da wannan ka duba dukkan wasu taruka da ake shiryawa a Najeriya idan kaga anbuga takarda za’a fara taro 10 na safe insha Allahu sai karfe 11 ko 12 zakaji anfara alhali kuma ga jadawali anbuga kamar gaske, kaga wannan shi ne zai nuna maka isa matuka da mukayi wajen shirya karya hattana a takarda. Idan shugaban ya yi karyar fara taro akan lokaci inaga sauran al’umma? Ya dan uwana ka tsaya ka kalli kanka tsakaninka da Allah sau nawa kake yin karya a kullum wannan shi ne zai tabbatar maka da waye kai?

Gaskiya tayi karanci: malamai suka gaya mana cewa lokaci zaizo da sai anyi doguwar tafiya kafin a samu mutum mai gaskiya. Gashi dai tana da saukin fada a baki kusan kowa zai iya fada amma ba kowa zai iya aikata ta ba, mutane suna son gaskiya amma basa son ace kodai sufara ko kuma ta fada a kansu. Misali jama’a da dama suka bukaci gwamnati ta aiwatar da shari’ar Musulunci amma a kano a shekarar 2008 da hukumar Hizba tace ta hana mata hawa baburdin acaba jama’a suka ringa ihu akan basaso suna munanan kalamai akan hakan, ka duba babur fa kawai inaga sauran al’amuran rayuwa na yau da kullum, ina zaton da za’a sami wata gwamnati tace dole kowane mai awo ya cika mudu kamar yadda shari’ah tace da sai kaji jama’a na korafin cewa ai ba su kadai bane macuta! Matsalarmu itace idan kace mutum ya yi gaskiya sai ya kafa maka hujjar ai ba shi kadai bane yake aikata badai-dai ba su wane da suwane duk suna aikatawa.

Ya dan uwa gaskiya itace ke maida yaro ya zama dattijo, ita ke sanya soyayya ta gaskiya a zukatan al’umma ga mai yinta. Wannan ce ma ta sanya ko a maganarmu ta yau da kullum baka tabajin ance wane gaskiyarsa ta kare ba, kullum sai dai kaji cewa wane karyarsa ta kare, Allah ka arzurtamu da fadar gaskiya da kuma aiki da gaskiya. Ka kalli yanayinmu komai da ka sani babu gaskiya acikinsa domin mai faskare zai yi maka karya mai nika hatsi zaiyi karya, abin tambaya shin wane mai gaskiya acikinmu? Kullum muna addu’ar Allah ya kawo mana masu gaskiya amma muda kanmu muke tona musu asiri kuma muke basu hanyar da zasu yi mana karya, sai kaga wasu suna yimaka mu’amalar da zasu kureka kawai su sanya kayi karya, ko kuma yawan tambaya marar amfani wanda da yawa wasu kanyi karya don su kare kansu.

Daga karshe ina addu’a ga kaina da sauran al’umma Allah ya bamu ikon fadar gaskiya da kuma karbar gaskiya komai dacinta, Allah ka sanya gaskiyarmu ta rinjayi karyarmu, Allah ka karemu daga sharrin da yake tattare da karya. Ina rokon Allah abin da na fada ya zama dai-dai wannan daga gareshi ne abinda kuma nayi kuskure ko tuntuben al’kalami ko kuskuren fahimta wannan daga gareni ne Allah ya yafemin.

Yasir Ramadan Gwale

yasirramadangwale@hotmail.com

http://yasirramadangwale.blogspot.com

Shin Idan Nayi Zina Laifin Nawa ne ko na Mahaifina?

Yabo da godiya da kirari sun tabbata ga Allah ubangijin talikai, tsiransa da amincinsa su kara tabbata ga fiyayyan halitta babban Fatima cikamakin annabawa Annabi Muhammad salallahu alaihiwasallam da alayansa da sahabbansa da wadand sukabi tafarkinsu har ya zuwa ranar sakamako. Ina shaidawa babu abin bauta bisa cancanta sai Allah kuma annabi Muhammad bawansa ne manzonsa ne. dukkan wanda Allah ya shiryar shi ne hakikanin shiryayye, haka kuma dukkan wanda Allah ya batar babu mai iya shiryar da shi.

Hakika yanzu muna cikin wani yanayi mai cike da tashin hankali da firgici da ban tsoro. Zaka yarda dani ya dan uwa mai karatu cewa wannan lokacin yana cike da kalubale mai yawan gaske, kalubale ta kowane fanni na rayuwa. Kayiwa Allah godiya idan ka samu kanka cikin masu aikata alkhairi da kuma kokarin kaucewa munanan ayyuka wadan da suke kaiwa izuwa ga fushin ubangiji, kamar zina da dangoginta. Ya mai karatu ina fatan zaka bani aron lokacinka tare kuma da fahimtata dan gane da wannan maudu’I, babu wani abu mai ban mamaki dangane da taken wannan mukala.

Ko shakka babu, yana daya daga cikin kalubalen wannan zamani shi ne kowane uba yana son yaga dansa ko ‘yarsa ya/ta samu ilimi ingatacce. Wanda wannan ilimi shine silar ginuwar rayuwar kowane mutum a wannan lokaci. Wannan ce ta sanya iyaye kan baiwa ilimin ‘ya ‘yansu kulawa ta musamman da kuma fatan watakila zasu zama wasu a nan gaba. Tabbas kusan duk wanda kaga ya zama wani abu to tabbas karatu yana daga cikin sila, Domin da karatu ne dan adam kan kai kololuwarsa ta kamala.

Irin wannan kalubale ne yakansa duk da soyayyar da iyaye ke yiwa ‘ya ‘yansu su daukesu su kaisu garuruwa masu nisa domin samun ilimin da zai yi musu linzami a rayuwa da samun kyakkyawan yanayi. Shakka babu iyaye na da gudunmawa me yawa da zasu baiwa ‘ya ‘yansu wajen ganin sun zama mutane na gari, domin sudin makiyayane akan abin da damansu ya mallaka.

Ya dan uwa shin ko kana da labarin rayuwar da akeyi a makarantun gaba da sakandare ko jami’a. hakika rayuwar jami’a wata irin rayuwa ce mara misaltuwa cikin dan gajeren lokaci. Da yawan iyaye kan so ‘ya ‘yansu su je jami’a domin karatu, amma kuma da yawa basu cika bibiyar wace irin rayuwa ‘ya ‘yansu sukeyi acikin jami’a ba. Hakika rayuwar ‘ya ‘yanka tana cikin hadari musamman mata, Ina fatar zaka yarda dani, domin yanzu rayuwar mata a jami’a ta zama abin tausayi matuka. Mafiya yawan ‘yan mata kanso suyi aure bayan kamala jami’a a yayin da suke dokin shiga jami’a amma ba’anan gizo yake sakarba sai bayan sun kamala suke gane ashe sunyi kuskure!

Yanzu makarantun jami’a sun zama wani abin tsoro ga dukkan wani uba mai kishi. Domin bawai kawai karatun da kasani ba dalibai suke koya harda wasu munanan halaye wadan de ke cigaba koda bayan sun gama makaranta. ‘Yanmata da yawa na fadawa cikin wani mawuyacin hali na bala’in zina da dangoginta a jami’a, yanzu ansamu wasu muggan kungiyoyi acikin jami’o’I wadan da ke kokarin kauda budurcin ‘ya ‘ya mata ta kowane irin hali, wannan ta sanya akan hada baki da wasu muggan malamai wadan da ke kada dalibai mata jarabawa ba dan sun cancanci su fadi ba kawai sai domin neman wata dama da za’a nemi daliba ta bada kanta domin bata mata rayuwa.

Wannan ta faru a kusan dukkan jami’o’inmu ba sau dayaba ba sau biyu ba. Idan zaka ga wani abin bakin cikinma harda matan aure ake kokarin jefawa cikin irin wannan mummunan tarko. Yanzu makarantun jami’o’I sun zama wata kafa ta yada muggan dabi’un nan na mata masu neman junansu ta kowane hali, kusan mafiyawa daga cikin daliban jami’a suna da masaniya akan wannan batu.

Hankalina ya jawu kan rubuta wannan mukalane sakamakon wani kaset na wa’azi da marigayi shekh Jafar Adam kano ya yi a Maiduguri ta jihar Borno, wato karatun tafsiri da yake gabatarwa dukkan watan azumi. A lokacin da mallam ke karatu cikin suratu Tauba wata daliba ta rubuto masa wasika daga jami’a akan wani mawuyacin hali da ta shiga, sakamakon iyayanta sunce sai tayi karatun jami’a sannan tayi aure ita kuma tanada burin tayi aure kafin ta shiga jami’a amma iyayanta suka kekasa kasa suke ce ba haka ba. Wannan ce ma ta sanya na ari kalmominta wajen gina kanun wannan muqala. Kamar yadda ta rubuta a karshen takardar da marigayi shekh Jafar Adam ya dauki lokaci maitsowo yana karantawa. A cikin wasikar da ta rubuta tayi bayanai masu cike da tashin hankali wanda duk wanda ke da ‘ya da take a jami’a dole hankalinsa ya tashi, domin tace akan yi kokarin yaudarar yarinya da kudi da wasu kyale-kyale a karon farko idan kuma ta kiya akan tursasata ko ayi amfani da karfi ko kuma ta hanyar kayarda ita jarabawa da nufin samo kanta, ta kara da cewa akwai kulab na dalibai wanda suke hada baki da miyagun malamai da kuma manyan gari domin lalata rayuwar ‘ya ‘ya mata, wannan babban abin tashin hankali ne kwarai da gaske. Alokacin da nake sauraren wannan wasika wallahi saida na zubar da hawaye domin ganin irin halin da ‘yan uwanmu suke ciki a jami’o’i.

Akan wannan batu, ni ganau ne, domin naji labarin irin yadda ake dabdala acikin jami’o’I kuma na gani musamman da daddare. Abinciken da nayi na tabbatar da haka don Alhazan birni kanshiga jami’o’I da daddare su debo dalibai mata su je suyi fasikanci da su sannan su dawo da su kai wani abin tashin hankalima wasuma acikin mota suke aikata irin wannan ta’annati acikin jami’a kawai sai dai suyi nesa da idan jama’a wannan ba boyayyan abu bane a jami’a.

Idan muka koma kuma batun waccan wasika da wannan daliba ta aikowa da mallam, acikin wasikar tayi bayanin cewa tanada wanda take so kuma yana da sana’arsa dai-dai gwargwado tace taji ta gani ko agidan kara zai zauna da ita amma iyayanta suka ce sai ta gama jami’a sannan tayi “tsada” kamar yadda tace. Wannan babban kalubalene ga iyaye domin a kokarin da suke na ganin ‘ya ‘yansu sunyi karatu sun zama wasu kuma sun taimakawa rayuwarsu wajen fadawa cikin halaka. Domin babu wanda yake da garantin cewa ‘yarsa zata kamala jami’a bata fada cikin irin wancan tarkon ba. Tabbas rayuwar ‘yarka abin tambayace a gareka ranar gobe kiyama.

Kamar yadda na fada a baya da yawa dalibai kanyi dokin jami’a afarkon shiga kuma da tunanin cewa sai sun gama sun fara aiki sannan zasuyi aure, wannan takan sanya da yawa fadawa cikin hadari domin da yawa basa gane kuskurensu sai lokacin da suka gama jami’a suke naman mazajen aure kaga da yawan mutane na gudun wacce ta kamala jami’a kodai tsoron irin abin da waccan yarinya da ta fada cewa ya fada akanta ko kuma wani abin da ya ke ba wannan ba.

Kamar yadda ya rinyar ta nema da cewa don Allah malam acikin irin wannan mawuyacin hali da ta sami kanta, a irin wannan hali na fadawa tarkon shedan cewa shin idan tayi zina shin laifin nata ne ko na mahaifinta, a lokacin da mallam yazo wannan gabar sai da yayi ajiyar zuciya. Tayi maganganu masu daukar hankali tace ya kamata iya ye su tuna shin su a yadda suke ya sukeji a lokacin da sha’awa ta motsa musu, ballantana kuma ga ‘yan mata suna cikin shekaru kanana ga kuma motsuwar sha’awa a kowane lokaci kasan cewar suna cakuduwa da maza a koda yaushe, akwai abin tsoro ainun acikin wannan yanayi.

Anan nima zanyi amfani da wannan dama nayi kira ga iyaye cewa. Wallahi kowannenmu zai bada bayanin yadda ya gudanar da rauywarsa da kuma rayuwar wadan da take ta’allake da tasa wato ‘ya ‘yansa yana da kyau iyaye su sake tunani akan ‘ya ‘yansu musamman mata, da yawan basu cika neman shawarar ‘ya ‘yansu mata ba akan halinda suke ciki da kuma irin abin da suke bukata. Yana da kyau ka sami lokaci ka rika tattaunawa da ‘yarka kanajin shawararta akan halin da ta ke ciki tare kuma da jin me ta ke da bukata, domin mata kamar tangaran suke dole sai ana kulawa dasu lokaci zuwa lokaci, da yawa idan ka tuntubi iya ye mata da maza basu san ya rayuwar ‘ya ‘yansu ta ke ba musamman yadda suke gudanar da al’amura da suka hada da kuma halinda suke ciki dangane da karatunsu.

Akwai wani uba da na sani ‘yarsa tana jami’a amma baisan me ta ke karantawa ba kawai tsakaninsa da ita ya bata kudin makaranta wane hali take ciki babu abinda ya dameshi. Haka kuma ba kowane uba ne yake bibiyar cewa ya karatun ‘yarsa yake a semester kaza ba yarinya tayita samun carryover a karshe har ace sai ta maimaita shekarar amma agidansu babu wanda ya sani, ambarta ita zata yiwa kanta tunani kuma ita zata yankewa kanta hukuncin halinda da ta ke ciki.

Yana da kyau iyaye su dawo daga rakiyar wannan al’ada da take zagwanyar da tarbiyyar da aka dade ana tsuwurwurinta wajen ganin yara sun kasance na gari. Hakkin ka ne ka janyo ‘yarka ajiki kaji kokenta domin ganin yadda zaka maganta mata. Malamai suka gaya mana cewa “manzon Allah yakan zauna da diyarsa Fatima yaji halinda take ciki, haka kuma yakan je har gidanta ya zauna a tare da ita yana jin irin halin d suke ciki ita da mijinta” wannan babban abin koyi ne da iyaye zasu koya daga baban Fatima kakan Hassan da Hussaini salallahu alaihi wasallam. Allah ya shiryemu ya shiryi zurriyarmu.

Yasir Ramadan Gwale

yasirramadangwale@yahoo.com

http://yasirramadangwale.blogspot.com

Cire Tallafin Mai Fitana Ce Cikin Tattalin Arzikin Kasa

Cire Tallafin Mai Fitana Ce Cikin Tattalin Arzikin Kasa

Yanzu dai kusan za a ce ta faru ta kare dan gane da batun da akayi ta dogon turanci akansa wato batun nan na Fuel Subsidy Removal a turance ko kuma janye tallafin albarkatun mai. Kusan wannan batu shi ne goron sabuwar shekarar da gwamnatin tarayyar Najeriya ta baiwa ‘yan kasa na sabuwar shekarar 2012. Tun da gwamnati ta baiyana wannan aniya tata ta janye tallafin man fetur jama’a da kungiyoyi da masana da talakawa sukayi ta jan hankalin gwamnati akan wannan batu cewa ta janye wannan aniya tata, domin kuwa wannan abu zai jefa talakan kasarnan cikin halin kaka nakayi da kazamin talauci. Tun a wancan lokaci gwamnati tayi hasashen cewa idan aka cire wannan tallafi litar mai zata koma N150 daga tsohon farashi na N65.

Bada wannan sanarwa ke da wuya sai al’amura suka sauya. Inda akayi ta ganin dogayan layuka a gidajen mai nan da nan lita ta d’aga daga N65 har zuwa N200 a wasu guraran. sannan kayan masarufi suka yi tashin gwauron zabi haka ma harkokin sufuri suma duk suka sauya daga tsohon farashi, kai kace dama duk jama’a jira suke gwamnati ta janye wannan tallafi su kwashi garabasa. Kusan wani abun ban haushi da kasarmu shi ne duk lokacin da farashi ya tashi kamar shekarun mutum haka yake ma’ana baya sauka. A tarhin Najeriya saudaya farashin fetur ya taba dawowa baya lokacin marigayi tsohon shugaban kasa Mallam Umaru Musa YarAdua inda daga N70 ya koma N65, wanda wannan shi ne irinsa na farko a tarihin farashin man fetur a Najeriya amma duk da haka kayan masarufi basu dawo daga hawan da sukayi ba.

Da yawan ‘yan Najeriya basu san ma wani abu Tallafin man fetur ba sai da wannan batu na janyewa ya taso. Abin tambaya shin menene wannan tallafin da ake bukata wanda aka ce ana baiwa albarkatun man fetur. Wato tunda kungiyar kwadago ta tursasa gwamnati na biyan sabon tsarin albashi na mafi karanci na N18,000 gwamnati ta ke ta neman hanyoyin da zata samar da wancan kudi domin cika wannan alkawari da ta dauka, don haka ne ta fito da wannan batu na cire tallafi, inda za a samu kudin da zata raba tsakaninta da gwamnoni wanda zasu iya biyan wannan sabon tsarin albashi. Ma’aikatan da basu wuce kashi 5 cikin dari na al’ummar Najeriya ba.

Abin tambaya lokacin da ake baiwa albarkatun man fetur wannan tallafi da ake Magana shin amfitar da talaka daga cikin halin kaka nakayi an maganace al’amuran tsaro da ya damu al’ummar kasarnan an samar da wutar lantarki da ruwan sha mai inganci? yanzu waye zai bugi kirji ya gasgata gwamnati cewa da gaske suke bayan cire wannan tallafi za a inganta rayuwar talaka. Wadan nan mutanan da suke rike da madafun iko kafin cire wannan tallafi sune dai haryanzu don haka wannan wani wasan kwaikwayo ne kawai, cewa za a inganta rayuwar talaka bayan cire wannan tallafi babu wani abu da zai canza, tunda shekara 13 da PDP tayi akan mulki bata iya samarwa da ‘yan Najeriya tsayayyar wutar lantarki ba duk da karairay da kumfar baka da akayi ta mana, da kuam irin dimbin dukiyar da aka ce an kashe.

Abin tambaya wai shin gaba daya adadin lita nawa ne ake bukata na al’barkatun mai domin ‘yan Najeriya suyi amfani dashi na fetur da kananzir da man dizal da dangoginsu? Sannan akwai abin da ake cewa “domestic allocation” wato wani abu da ake bayarwa na gurbataccen man fetur din da aka hako shin menene adadin da ake bayarwa saboda wannan? Sannan kuma har ila yau acikin adadin matatun man fetur din da muke da su guda 4 wanne adadi suke bukata na shi wannan allocation domin suyi amfani dashi su tace manfetur da dangoginsa? Shin suna tacewa ko yana saura, kuma idan ya yi saura me ake yi da ragowar? Sannan kuma idan za a shigo da man fetur daga waje a nawa ne ake kashewa kafin da bayan zuwansa kasar nan?

Har wa yau kuma menene rarar da ke tsakanin abinda Najeriya ta ke sayarwa domin ‘yan kasa da kuma abin da ake kawowa daga waje? A ganina sai anyi wannan kididdiga ne sannan zamu gane abu kaza ne muke bukata na shi wannan tallafi, ba wai kawai ayi ta mana dodorido da sunan tallafi ko janye tallafi ba. Kuma wannan abin shi ne yake nuna cewa akwai badakala mai yawa a harkar da ta shafi NNPC domin idan zamu iya tunawa a lokacin gwamnatin Olushegun Obasanjo karkashin mai bashi shawara a harkar manfetur Alh. Lurwanu Lukman ance ambada lasisin kafa sabbin matatu guda 18 ina batun ya kwana?

Sannan wannan batu babu abinda zai kawo sai fitina cikin sha’anin tattalin arzikin kasa, domin indai gwamnati akeyi ta Demokaradiyya ‘yan Najeriya sunce basu yarda ba da wannan aniya ta gwamnati ta janye tallafi. Kuma ita gwamnati bata yiwa al’umma bayani na gaskiya ba akan wannan batu sai kawai gwamnan babban Banki da minister kudi ne suke ta lankwasa harshe akan wannan batu da ‘yan Najeriya sun kasa fahimtar shin wannan tallafi akwaishi ko babu shi, domin wannan abun yana da sarkakiyar gaske, ita kuma gwamnati tana ta yiwa ‘yan kasa kafar angulu.

Kuma idan har da gaske wasu ‘yan tsiraru ne suke amfanar wannan tallafi shin su wane su harda gwamnati ta kasa daukar mataki akansu. Naji mamaki kwarai da gaske lokacin da gwamnan babban Banki yake bayanin cewa manyan mutanenen suke amfanar wannan batu me gwamnati ta keyi da bazata iya fitowa ta kalubalanci wadan nan mutane ba da suke ci da gumin talaka.

Kuma kamar yadda mukaji masana na sharhi akan wannan al’amari taya za a dauki kudinka ayi maka bukata sannan kuma ace wai ambaka wani abu wai shi tallafi ta ina. Bayan dukiyar kasa ce kuma ta al’ummar kasa ce. Kuma idan da gaske gwamnati ta ke mutanan da suka mallaki rijiyoyin man fetur a ina suka samu uban wa ya basu a ina suka gada? Ta kwace su ta dawowa da talakawa hakkinsu mana idan da gaske suke, sannan bayan haka muna sane da yadda akace duk gangar danyan man da aka hako wadan can miyagu azzalumai suna da wani kamasho aciki.

Kasan cewar babu wani yare da gwamnati take saurin fahimtarsa kamar zanga-zanga wannan tasa kungiyoyi sukayi amfani da wannan dama domin shirya gangami na lumana don nuna bacin ransu akan wannan batu. Kamar yadda kundin tsarin mulki ya tanada Kuma Alhamdulillah kusan tun farkon wannan zanga-zanga da aka fara daga Ilori har zuwa kano, kaduna, Abuja, legas, Ibadan, sokoto da sauransu duk babu inda aka samu rahoton ‘yan zanga-zanga sun tayar da hankali hasalima sai dai amfani da jami’an tsaro da gwamnati tayi don muzguna musu musamman a Ilori da Kano inda rahotanni suka ce an kashe mutum biyu tare da raunata daruruwa, da lalata ababen hawa na dalibai da kungiyoyi.

Hakika ansha ankarar da gwamnati cewa irin abin da yake faruwa a kasashen larabawa da akwai yiwuwar zai faru a Najeriya. Allah ya jikan sheikh Ahmad Lemu badan ya mutu ba sai da ya ankarar da gwamnati acikin rahoton da ya mika na musabbabin rikicin bayan zabe. Kuma da alamar abinda ya yi awon gaba da Husni Mubarack a Egypt da Zainul Abiden Ben Ali a Tunisiya da kuma wanda ya yi sanadiyar mutuwar Kanal Gaddafi shi ne zai faru a Najeriya. Hausawa dai sunce a juri bara wai albasa far ace.

Yasir Ramadan Gwale

Yasirramadangwale@hotmail.com

http://yasirramadangwale.blogspot.com

Mallam Ahamadu Maigandu shi ne Gwarzona na shekarar 2011!

Assalamu Alaikum warah matullahi ta'ala wa barakatuhu.

Ya 'yan uwa ina gaisheku gai suwa irin ta addinin musulunci. kuma ina fatan alheri gareku baki daya. sanin kowannenmu ne cewa shekarar Musulunci tuni ta riga ta gabata, sannan kuma yau ne muke ban kwanan da wannan shekara ta miladiyya ta 2011. Kamar yadda muka sani gab da karewar wannan shekara wani muhimmin al'amari ya faru wanda dukkan 'yan uwa suka yi farin ciki da murna da faruwarsa, wato hadin kai da aka samu tsakanin bangarorin izala guda biyu Jos/kaduna.

Shakka babu wannan al'amari muhimmin abu ne. wannan hadin kai dai ya faru ne sakamakon rasuwar dan uwa kuma daya daga cikin jigo na kungiyar Izala reshen jihar kaduna. Jama'a da dama sun nuna alhinin wannan bawan Allah irin yadda aka ringa fadar kyawawan kalamai a gare shi ya nuna irin yadda ya zauna da jama'a lafiya. jama'a daga sassa da dama sunta tudada zuwa jiharsa ta Bauchi domin yin ta'aziya ga iyalansa da 'yan uwansa da abokan arziki. Da kuma nuna alhinin rashinsa.

Lokacin da Sheikh Sani Yahaya Jingir shugaban bangere na Jos ya nemi wannan hadin kai lokacin da ya kai ziyarar ta'aziyar Maigandu. shakka babu akwai jama'a da dama da suka kai ruwa rana domin samar da wannan hadin kai amma Allah bai sa hakarsu ta cimma ruwa ba, ina jin jina ga babban malaminmu sheikh Dr. Ahmad Gumi ganin irin shi ma yadda ya yi ta kokari a baya wajen ganin wannan hadin kai ya samu. Allah baisa wannan muhimmin al'amari zai samu ta bangarensa ba.

Shakka babu, wannan rasuwa ta wannan bawan Allah ba karamin alkhairi ta haifarwa dimbin musulmi ba. kowa dai yasan da cewa dole hankali ya tashi zuciya ta raurawa idanu su zubar da kwalla a ya yin da akayi rashi musamman na mutumin da yake hidima wa jama'a. Amma Allah cikin ikonsa ya sanya rasuwar wannan bawan Allah itace silar bude wani sabon babi na hadin kan al'ummar Musulmi a wannan kasa tamu. Tabbas iyalan Malam Maigandu da makusantansa sunji takaicin rabuwa da shi a lokacin da Allah ya rubuta rayuwarsa zata koma zuwa gareshii. kamar yadda Allah ya fada a cikin alkur'ani kowane mai RAI zai dandani mutuwa, mai gandu dai ya riga ya dandani tasa kamar yadda kowannemu zai dandana kamar yadda Allah ya yi alkawari. Amma kuma ta gefe guda kuma masu hankali sai suyi murna ganin cewa ta sanadiyarsa ne Allah ya samar da wannan babban muhimmin al'amari na hadin kan Musulmi Ahlussunnah a wannan kasa tamu.

Muna fatar wannan hadin kai da akasamu ya dore har iya tsawon rayuwarmu. kuma kamar yadda aka cimma matsaya kan Alkur'ani da sunnah shakka babu wannan shi ne zai hada kan al'ummar Musulmi baki daya, Allah ya cigaba da hada kanmu wajen yi masa da'a da biyayya da hani ga mummuna da kuma umarni da kyakkyawa.

Daga karshe ina addu'ar Allah ya jikan Mallam Ahamadu Maigandu ya gafarta masa yasa al'janna ce makomarsa. kuma 'yan uwansa da iyalansa Allah ya basu ladan hakuri ya cika a mizaninsu. kuma shima babban malaminmu kuma sabon shugaban wannan hadaddiyar kungiya Sheikh Sani Yahaya Jingir Allah ya saka masa da alheri kuma Allah ya yi masa jagoranci bisa wannan Nauyi da aka dora masa. Allah ya sadamu da alherinsa baki daya.

Mallam Maigandu wallahi kaine gwanina na wannan shekarar, Allah ya albarkaci zurriyarka ya kyautata bayanka.

Yasir Ramadan Gwale

yasirramadangwale@yahoo.com

http://yasirramadangwale.blogspot.com

Yadda Za A Magance Al’amuran Tsaro A Najeriya

Hakkin kowace gwamnati ne ta kare tsaron rayuka da lafiya da kuma dukiyar al’ummarta. Gwamnati itace ke da alhakin kulawa da dukkan al’amuran mutanan da suke karkashinta baki ne ko ‘yan kasa. kula da dukkan dangogin tsaro yana kan hukuma tuna daga tsaron kan iyaka, kula da shige da fice ta sama da ta ruwa. Tunda dukkan masu kayan sarki ko aikin damara suna karkashin hukumane kuma da dukiyar al’ummar kasa ake biyansu albashi. Kamar kuma yadda muka sani shugaban kasa shi ne shugaban kwanmandan askarawan kasarnan baki daya dukkan wani abu da yake da alaka da tsaro shugaban kasa shine mutum na farko akan wannan al’amari.

Sanin kowane dan Najeriya ne cewa sha’anin tsaro ya tabarbare a wannan lokaci da ake fuskantar matsin rayuwa. Al’amura na kara dagulewa a yayin da aikin yi ya yi karanci, jami’o’I da kwalejoji kuma suna ta kara kyankyasar sabbin masu kammala karatu, haka kuma jama’a na ta kara aure da haihuwa, al’umma na karuwa ita kuma gwamnati na ta kara fadada tunani wajen Karin samun hanyar kudin shiga. A daidai wannan lokaci ne kuma al’ummar kasa suka shiga cikin wani hali na zullumi da fargabar abubuwan da ka iya zuwa su zo wadan da suka shafi sha’anin tsaron rayuka da dukiyoyi.

Sanin kowa ne a ‘yan shekarun da basu wuce 15 ba ansamu hasarar rayuka da dukikoyi masu dimbin yawa ko dai ta hanyar fashi da makami ko rikicin kabilanci ko rikin addini ko sanadiyar tashin bam ko hadurra akan manya da kana nan hanyoyinmu koma ta wasu hanyoyin da ba wadannan ba wanda Allah ne ka dai yasan adadinsu a wannan kasa tamu mai al’umma kusan miliyan 167 da kuma kabilu daban da ban, bayaga tashe-tashen hankula da rigingimun kabilanci dana addini da suka sha faruwa kuma suke faruwa a daidai lokacin da kasar ta samu dimbin dukiyar da ba’a taba samuba tunda aka samu Najeriya a shekarar 1914, lokacin da aka hade kudu da Arewa a matsayin kasa daya al’umma daya.

Sannan ga kuma wata sabuwa da ke faruwa kamar yadda mukaji a makon da ya gabata cewa wasu kafofin yada labaran kasar nan suka ruwaito labarin yadda wasu tsagerun ‘yan kungiyar OPC masu rajin kare muradun yarbawa suka yi barazanar yaki da kungiyar boko haram a birnin Ikko. Hakanan a makon da ya gabatar ne muka ji ‘yan tsagerun yankin Neja Delta suka yi tattaki da niyar yin zanga zanga a babban birnin tarayya Abuja, duk da jami’an tsaro sun yi nasarar dates su a garin Lokoja, hedikwatar jihar Kogi. Suma yan kungiyar MOSSOB, masu fafutukar ganin kasar Biafra sun kara nanata kudurin su na ganin ko dai dan kabilar Ibo a bashi dama a shekara ta 2015 domin ya hau kujerar shugabancin kasar nan ko kuwa a basu dama su kafa kasar su domin su cika burin jagoran su, Ojukwu da ya kwanta dama a yan kwanakin baya.

Duk dan Najeriya yasan da cewa kullum ana kara samun yawan aukuwar al’amura da suke nuna cewa tsaro yayi karanci a kasar nan. Kama daga abin da ya shafi fashi da makami da fyade da tashin bamabamai da karuwar hadurra akan manya da kana nan hanyoyi, dama rikicin kabilanci da na addini da ya ki ci yaki cinyewa. Duk wannan ‘yan Najeriya na sane dasu, kuma ana ta dogon turanci akan yadda ya kamata wadan da al’amarin yashafa su fuskance shi. Idan ana so ayi maganin tabarbarewar tsaro a Najeriya to kuwa kamata ya yi gwamnati ta dauki mataki kamar haka.

Abu na farko, dole ne duk inda aka samu labarin fashi da makami ko fyade ko daba ko kalare ko tashin Bam ko fadan kabilanci ko na addini, garkuwa da mutane, fasa bututun mai, da ta’addacin tsagerun Neja Delta, OPC, MASSOB, Boko Haram. Tilas ne gwamnati ta kame wandan nan mutane kamar haka, na farko Mai unguwa da kansila da dagaci da shugaban karamar hukuma da DPO na ‘yansanda da darakta ‘yansada na farin kaya na wannan karamar hukuma ko kuma yankin da abin ya faru. Akan cewa tilar su bada bayanin ya akayi abin da ya faru wanda yake da alaka da tsaro ya auku, saboda duk al’amarin tsaron wannan yanki yana karkashin kulawarsu ne, saboda sune wakilan hukuma ta wannan bangare a kuma wannan yanki. Domin a matakin farko wadan nan sune wa ‘yanda suke da hakkin kula da shiga da fitar mutane na yankin da suke ciki, wajibi ne gwamnati ta tuhumesu akan cewa kodai sunyi sakaci wani mugun mutun ko wasu miyagun mutane azzalumai sunzo da nufin cutar da al’umma, ko kuma dama da hadin bakinsu aka aikata dukkan ta’asar da ta afku. Tunda sune suke shugabantar al’umma a wannan yanki duk abin da ya faru su ake tunkara.

Abu na biyu, wajibi ne gwamnati ta gudanar da binciken na gaggawa kuma bisa gaskiya da adalci akan dukkan rahotannin da suka shafi tsaro. Dole ne kuma a hukunta dukkan wanda aka kama da laifi komai girman mukaminsa akuma bayyanawa jama’a suji. Sannan hukuma ta gargadi jami’anta akan sakaci da aiki da kuma hukuncin duk wanda aka samu yayi sakaci da aikinsa har aka samu Baraka ta gefensa.

Abu na gaba kuma, dole ne gwamnati ta samarwa jami’anta ina nufin na tsaro cikakkun harkokin jindadi da walwalarsu da ta iyalansu. Tundaga kyakkyawan albashi da kuma kayan aiki wadan da sukayi dai dai da zamani, wanda wannan shi ne zaiyi maganin cin hanci da rashawa akan harkar tsaro.

Idan har gwamnati ta gwada daukar wadannan matakai al’amura basu kyautata ba to tabbas kamar yadda masu Magana suke cewa da akwai lauje cikin nadi, akwai wadan da sukewa gwamnati zagon kasa ta fuskar tsaro, akwai baragurbi kuma dole gwamnati ta binkitosu tare da hukunta su ko su wane kuma komai girman mukaminsu.

Domin munyi imani dukkan wasu makamai ko na harbi ko masu fashewa da suke yawo acikin kasa gwamnati tana da masaniyar daga inda suka fito. Domin makami ba kamar abinci bane da ake shukawa a gona haka kuma ba kamar kaya bane da kowane dan kasuwa zai iya sana’antawa a masana’antarsa, tabbas duk inda kaga makami yana da alaka da hukuma ko ta kusa ko ta nesa domin yarjejeniyar mallakar makamai da kasashen duniya suka cimma ta Kyoto Da kuma ta Geneva ta tabbatar da haka. Ashe kaga kenan babu yadda za’ace hukuma batada masaniyar yadda makamai suke yawo acikin kasa ko a hannun jami’anta ko a hannun daidaikun mutane.

Idan kuwa aka bi dukkan wadan nan matakai al’amura basu kyautata ba to tabbas gwamnatin da kanta itace kanwa uwar gami, kawai ana yaudarar al’ummar kasa ne akan sukurkucewar tsaro amma da saninta akayi wasarari da harkokin tsaro don baiwa wasu dama suci karensu babu babbaka alabasshi daga baya a cimma wata boyayyar manufa. Dadin dadawa munsan cewa al’amuran da suka shafi tsaro a kowace kasa suna da bukatar sirri to wajibin hukuma ne ta san irin dabarun da za’abi wajen kyautata al’amura da suka shafi sha’anin tsaro kuma suke da bukatar sirri wanda munsan gwamnati tana nata kokarin. Munsan akwai dokar da gwamnati ta sanyawa hannu kwanakin baya ta ‘yancin neman bayanai wato Freedom of information Bill, munsan da cewa duk inda mutum ya kaiga neman labarai bazai binciki ya ake gwamnati take da makamai ba kuma nawa aka siya nawa aka batar.

Mun san da cewa duk wani makami da yake a Najeriya idan ba na gwamnati bane wanda ita keda al’hakin mallakarsa da kuma kulawa da shi, kuma babu ta yadda za’a yi ya fita batare da masaniyar wadan da abin ya shafa ba. To kuwan babu ta yadda zamu yarda cewa makamin nan ba shigo da shi akayi kodai takan iyaka ko kuma ta gabar teku ko ta amfani da jirgin sama wanda duk wadan nan gurare al’hakin gwamnati ne ta kula da su, idan kuwa tayi sakaci da wannan bangare to tabbas wannan ko wace irin gwamnati ce bata cancanci acigaba da bata goyon baya ba tunda bata iya tsarewa al’umma kasaba ta fuskar tsaro. Haka kuma babu wani mutum da zai iya kera makami ba tare da gwamnati tana da masaniya ba domin dukkan wani abu da ya shafi tsaro babu wanda yake da karfin iko akansa sama da hukuma.

Kamar yadda mukajicewa hukumomi na kokarin sanya na’urar binciken a kofar shiga majalisa mai gani har hanji wadda ake kira Fulbody scanner don kare ‘yan majalisa. To suma al’ummar kasa suna bukatar wannan na’ura don kare rayuwarsu da dukiyarsu, domin ‘yan majalisa ba su kadai bane ‘yan Najeriya ba muma talakawa muna da hakkin gwamnati ta kula damu ta dukkan bangarori ba sai ta fuskar tsaro ba kawai. Kuma bisa yadda mukaji shugaban kasa ya gabatar acikin kasafin kubin shekarar nan mai kamawa anware kudi kusan Naira Biliyan N921.91 a sha’anin tsaro muna fatar al’amura su kyautata wanda a cikin wannan halin ne abun takaici zaka iske ba wanda suka fi cutuwa da rashin tsaro da mummunan talauci da rashin aikuin yi da rashin hadin kai da shugabanci irin alummar Arewacin Najeriya.

Lallai muna kira ga gwamnati ta yi iyakar iyawarta wajen kawo karshen tashin bamabami da kuma rikicin kabilanci dana addini da yaki ci yaki cinyewa a birnin Jos da sauran sassan jihar filato da garkuwa da mutane da fyade da satar jarirai a asibitoci da satar mutane akan hanya da rikicin manoma da makiyaya da wadan nan makudan kudaden da aka fitar wajen sha’anin tsaro.

Idan ba haka ba kuwa abinda Bahaushe yake cewa abinda yaci doma bazai bar awe ba. Wanda wannan yake nuna irin juyin juya halin da yake faruwa yanzu haka a yankin tsibirin larabawa da Arewacin Afrika babu abin da zai hanashi wanzuwa a Najeriya, kamar yadda mukaji kwamitin da shugaban kasa ya kafa akan rikicin bayan zabe karkashin jagorancin dattijo Sheikh Ahmad lemu sunyi gargadi akan wannan batu. Lallai hukumomi su sani duk wadan can abin da suke faruwa a yankin kasashen larabawa rashin Adalci ya janyoshi, don haka adalci shi ne zai zaunar da kasarnan lafiya, kuma shi ne zai cigaba da zaunar da kasar nan a matsayin kasa daya al’umma daya. Muna tabbatarwa da gwamnati kamar yadda suka sani yanzu duniya tana tafiya ne bai daya. Allah ya taimaki kasarmu Najeriya ya bamu lafiya da zama lafiya.

Yasir Ramadan Gwale

yasirramadangwale@hotmail.com

http://yasirramadangwale.blpgspot.com

Makarantun kwana: Annobar Madigo da Luwadi daga ina?

Ya ‘yan uwa barkanmu da sake saduwa, da kuma fatan za a gafarceni akan wannan maudu’I maras dadinji. Ya dan uwa mai karatu lokaci ne ya yi na mu fito mu fadi gaskiyar yadda al’amura suke, ina fatar za a yimin kyakkyawar fahimta, kuma za’a gafarceni bias furta wadan nan kalamai masu matukar nauyi . Zance na gaskiya makarntun kwanan kamar yadda muka sansu a lokacin baya yanzu abin ba haka yake ba.

Makarantar kwana, itace makaranta wadda tafi hada zumunci so sai tsakanin dalibai. Kuma idan banyi karya ba zumuncin ‘yan makarantar kwana bai cika baci ba ko lalacewa komai tsawon lokaci bayan kamala makaranta. Kusan idan ka dauki rayuwarmu gabaki daya zumuntace tun ta makarntar sakandare, mafi yawan dalibai basa wasa da wannan zamatakewa da sukayi a makarantun sakandare, musammanma idan akace makarantar kwana ce. Wannan ce ma ta sanya kake jin kungiyoyin tsaffin dalibai na aji kaza a makaranta kaza. Wanda da wuya kaji na daliban makarantu jami’a ko gaba da sakandare ba.

Kusan daliban makarantar kwana sukan ce duk wanda baiyi makarantar kwana ba to da sauransa a harkar karatun Boko. Domin rayuwar makarantar kwana wata irin rayuwa ce da take da tasirin gaske ainun, hakika duk irin yadda za a baka labarin makarantar kwana ba kamar kaje bane. Domin yara galibi wadan da suke gab da lokacin balaga kan samu kansu cikin wata irin rayuwa wadda babu uwa babu uba, sai dai kawai abokai da yayyi da kanne na makaranta. Annan ne akan kulla abota ta hakika kuma mai dorewa domin kuna tare ku kwana ku tashi ku ci-abinci koda yashe tare. Wannan irin rayuwa ba karamin dadi gareta ba.

Da can idan muna hira da yayyinmu mata ko maza idan suna bamu labarin makarantar kwana sai muji wata irin duniya ce mai dadi kamar kayi tsutsu kaje ka risketa, haka kuma idan ana baka labarin “seniority” sai kaji an zare maka sha’awar makarantar kwana, domin ana bada wanki da debo ruwa da wanke-wanke da tsallen kwado da kama kunne da sauransu wannan kan sa yara su tsoraci makarntar kwana.

Hakika lokacin da nayi makarantar kwana na tabbatar da dukka abubuwan da ake ta fadamin a baya lokaci mai tsawo. Na tuna wata rana da shugaban makaranta wato principal ya tara dalibai “juniors” da “seniors” wato manya da kanana inda yace “abin da nake so daku manyan dalibai hukumar makaranta bata hana ku baiwa kannenku wanki ba, amma abinda muke so daku idan kun bada wanki ku bada sabulu” munsha wahalar wanki da debo ruwa a wannan lokacin domin bama iya samun ruwa daga cikin makarantar Unity Karaye sai munje wani kauye da ake kira kusalla ko kuma munzo cikin garin karaye Torankawa ko kuma kofar zango sannan mu samu ruwa; galibi wannan yafi faruwa a zangon karatu na biyu da na uku lokacin da dukkan rijiyoyin makaranta sun kafe ga kuma rani yayi nisa damina bata soma ba.

A irin wannan rayuwa ta makarantar kwana babu lokacin da dalibi ya fi kauna kamar lokacin darussa da kuma lokacin barci domin sune lokutan da babu wanda zai kiraka ballantana ya aike ka. Zaka samu yara wadan da suke ‘yan ajin farko jss 1 zuwa jss 3 basa iya zama cikin dakunan kwananansu domin gudun duka ko kuma aike, dan ajin ss 1 shine wanda ya fara jiyo kanshin ‘yanci sau da yawa zaka samu sukan zauna acikin dakunansu. Laifi kankani dalibi zaiyi ayi masa hukunci kama daga tsallen kwado zuwa kama kunne ko hawan bango da sauransu, munsha tsallen kwado kamar sojoji.

Gaskiya idan zan iya fada makarantar kwana na daya daga cikin makarantun da suke gyara yara a wancan lokaci, domin ananne za’a koya maka gaida “senior” duk safiya haka kuma dole idan ya taho kaima ka taho ka dakata har sai yashige dalibai juniors sukanyi ladabi irin wanda basa yiwa iyayansu ko yayyensu, idan akayi sa’a wani daga haka shi ke nan ya mike da wannan tarbiyya.

Zance na gaskiya makarantun kwana na yanzu abin ba haka yake ba. Idan zan iya tunawa babbar matsalar da akafi fuskantar a lokutan baya bata wuce dalibai masu shan taba sigari ba da kuma dai sauran abubuwa na kuruci dangin hauka da ba a rasa ba a tsakanin dalibai.

A irin yadda nake samun labari yanzu shine duk abin da na sani da akeyi a baya na seniority yanzu ya zama tarihi domin yanzu gwamnatoci kan yi kokarin katange makarantun maza ba kamar da ba kawai da za a yanki daji ba, yanzu bayan katange makarantu akan samarmusu da famfunan tuka-tuka wanda wannan shi ya rage musu babbar matsalar ruwa. Sai kuma wata babbar annaoba da ta kutso kai gadan gadan cikin makarantun kwana kuma take ci kamar wutar daji itace dabi’arnan ta Luwadi ko kuma Madigo a makarantun mata.

A wani rahoton da na karanta yana cewa kusan kaso 12 na daliban Najeriya dake makarantun kwana suna aikata wannan danyan aiki na madigo da luwadi wanda kalmomin basu da dadin fada a baki ina fatar za’a gafarceni. Haka kuma wannan rahoton yace kusan kaso 15 na daliban jami’a suma sukan aikata wannan mummunan aiki na zakkewa juna da nufin biyan bukatar sha’awa. Banida cikakkiyar masaniyar wannan rahoton gaskyane ko kuwa akasin haka.

Kwanakin baya wata yarinya da bansanta ba ta rubutomin wasika daga wata makarantar kwana dake cikin birnin kano tana gayamin don Allah na fadakar akan wannan matsala da take faruwa a makarantun mata, ta fadamin a cikin wasikar cewa Wallahi lokacin da aka kaita hankalinta ya yi matukar tashi domin tace Wallahi rububinta aka ringa yi kamar ‘yartsana, tace ana yaudarar yara da kayan kyale-kyale da kuma nuna masu soyayya, tace idanma kika ki akan yi miki ta karfin tsaya ta hanyar rikeki da toshe miki baki, wannan yarinya ta sahidamin cewa tayi karyar rashin lafiya kawai don ta koma gida ta sanar da mahaifinta abin da ke faruwa, tace amma da tazo gida ta sanar da mahaifinta gaskiyar lamari sai ya karyata ta tare da cewa batason makarantarne shi yasa ta fake da wannan abu.

Tabbas wannan abu ba karya bane. Domin da zakayi hira da daliban makarantun kwana ka tambayesu gaskiyar wannan al’amari zasu sanar da kai cewa lallai wannan abin yana kara samun tagomashi a tsakanin dalibai. Domin binciken da na gudanar ya tabbatarmin da haka. Dalilan da kansa haka yaduwa cikin sauri sune kamar haka.

Abu na farko, kuruciya da kuma karfin balaga domin galibi akan kai yara makarantar kwana adaidai lokacin da suke kan ganiyar balaga ko kuma suke gab da balaga. Kamar yadda masana suka ce mafi yawanci mazakuta takan cika girmanta ne a shekaru 18 zuwa 22 wannan takan sanya galibi sha’awar yara takan motsacikin sauri. Haka kuma abu na gaba shine yanzu zamani yazo inda yawancin yara kan tafi da wayoyin hannu a boye masu dauke da fina-finan batsa masu yawan gaske, me kake jin zai faru alokacin da yara suke kan ganiyarsu ta balaga kuma ga fina-finan batsa a tsakaninsu?

Abu na gaba shine harkar wasan kwallan kafa, itama wata muhimmiyar hanyace da kanjefa mafiyawanci yara fadawa cikin wannan mummunar ta’ada domin ta haka ake yaudarar wasu da daman gaske, sannan itama kwallon kasashen turai ta Champions league da laliga da sirie A da sauransu sun taka muhimmiyar rawa wajen jefa da yawa daga cikin yaranmu cikin wannan yanayi. Domin akan kulla mummunan kawance tsakanin wannan yaro da wancan yaro. Wato abin yakai yanzu hattana irin mukaman da akan nada yara wato prefect sai annemi yaro ya bada kansa sannan akai sunansa domin tantancewa kuma wannan ana hada baki da wasu daga cikin miyagun malamai marasa kishi da tsoron Allah.

Haka suma makarantun ‘yammata suna da nasu hanyoyi na yaudarar kamar sayan kayan kwalliya irin na zamani da suturu masu dankaren tsada da sarka da yari da sauran abubuwan da ka iya jan hankalin yara mata cikin sauri.

Wannan babban kalubale ne ga iyaye. Lallai wajibin kowane uba ne ya tabbata ya kula da tarbiyyar ‘ya ‘yansa, musamman suturarsu da inda suke zuwa da kuma abokanan mu’amalarsu. Kusan yanzu yana daga cikin abinda iyaye basu cika dubawa ba shi ne abokanan mu’amalar ‘ya ‘yansu, domin zaka ga basu cika basu muhimmanci ba, wanda galibin mu Hausawa mukan dora laifin lalacewar ‘ya ‘yanmu akan abokai kowa ka tambayeshi zaice abokai suka lalata masa yaro haka idan da zaka tambayi uban lalatacce zai gayamaka cewa lalatattun yara suka bata masa yaro, amma duk da haka iyaye basa daukar wani mataki akan wannan batu.

Sannan, yana daga cikin hakkin hukuma ta tsarewa al’umma tarbiyya da kuma mutunci, hukuma itace zatayi tsari dangane da wannan abu da yake cigaba da yaduwa cikin sauri, haka kuma ma’aikatar ilimi da malaman makarantu yana da kyau su sanya ido sosai akan dalibai domin amana ce aka basu kuma su kanda sani sai Allah ya tambayi kowa dan gane da amanar da aka bashi tundaga iyaye har zuwa malami, kuma dole ne su duba hanyoyin da za’abi wajen ganin anshawo kan wannan matsalar tare kuma da hukunta duk wanda aka kama da aikata wannan laifi a bainar jama’a, wanda wannan inaganin itace kadai hanyar da zata iya kawo raguwar wannan aika-aika, zai zama darasi ko izna ga duk wanda yake aikatawa yaga yadda aka hukunta mai yi a bainar jama’a koda kuwa bulalace. Domin babu wanda zai so yaji cewa dansa ko ‘yarsa suna aikata wannan danyan aiki. Allah ya shiryi al’ummarmu.

Yasir Ramadan Gwale

yasirramadangwale@hotmail.com

http://yasirramadangwale.blogspot.com

Me ya sa matasan Arewa ke gudun kana nan sana’o’i?

Rashin aikin yi a tsakanin matasa na daga cikin matsalar da take addabar kasashen duniya a yanzu. da yawan kasashen suna ta neman hanyoyi da za a kawo karshe ko kuma rage adadin marasa aikin yi, rashin aikin yi babbar barazana ce ga zama lafiyar kowace kasa, haka kuma barazanace ga tsaron lafiya da dukiya. Kusan kididdiga ta nuna mafiya yawan wadan da ke cikin wannan mummunan yanayi na rashin aikin yi matasane wadan shekarunsu suka kama daga 18 zuwa 30 a mafiya yawan kasashen duniya.

Najeriya kasace da Allah ya huwace mata al’barkatun jama’a wadan da galibinsu matasane maza da mata. Kusan kididdiga ta baya-bayan nan ta nuna cewa akwai kusan mutane miliyan 167 a Najeriya wanda wannan adadi ke karuwa cikin sauri a cewar masana, acikin wannan lissafi kusan sama da kashi 65% matasane ‘yan bana bakwai masu jinni ajika. Kuma mafiya yawan al’ummar Najeriya suna yankin Arewa ne.

Babbar matsalar Najeriya yanzu bata wuce rashin aikin yi tsakanin matasa ba kamar sauran takwararorinta kasashen duniya. Dalilan da suka samar da rashin aikin yi tsakanin matasa a Najeriya abayyane suke. Rashin ingantacciyar wutar lantarki kusan itace babbar matsalar da ta haifar da rashin masana’antu wanda hakan ya haifar da rashin aikin yi, domin da wutar lantarki ne galibin kamfanoni ke aiki wanda suke taka muhimmiyar rawa wajen rage adadin marasa aikin yi akusan galibin kasashen duniya. Yau a Najeriyya babu masana’antu a yankin Arewa da zasu iya rage adadin matasanmu kama daga wadan da suka kamala jami’a da kuma wadan da suka fito daga kwalejoji dama wadan da basu sami damar zuwa makaranta ba.

Kididdiga ta nuna cewa gwamnatin PDP karkashin shugabancin tsohon shugaban kasa Olushegun Obasanjo ta kashe kudi sama da dalar amurka Biliyan 16 kimamin Naira tiriliyan 1.3 akan wutar lantarki acikin shekaru 8, amma babu ita babu dalilinta kuma kudin shiru kamar an shuka dusa. Abin tambaya anan shi ne shin ina wutar ta ke? Kuma idan ba’ayi aikin ba kamar yadda muka gani ina kudin suke? Akwanakin baya ‘yan majalisa sunyi dambarwa akan wannan batu amma yanzu shiru kake ji,abun da yake nuna anci bulus kenan.

Idan muka dauki misali da kasar Brazil ta kashe kudi kimanin dalar Amurka biliyan 5 wajen samar da wutar lantarki mai karfin megawatt 120,000 acikin shekara 3 kacal, haka itama kasar Afurka ta kudu sun kashe kudi kimanin dalar amurka biliyan 1 wajen samar da megawatt 5,000 acikin shekara daya kacal. Idan ka dawo nan gida Najeriya zaka ga cewa kudin da aka fitar ya ninka na Afurka ta kudu ninkim baninkim amma megawatt nawa aka samar mana? Lokacin da marigayi tsohon shugaban kasa Mallam Umaru YarAdua yazo ya kudiri aniyar ganin bayan matsalar wutar lantarki a Najeriya wanda ya durfafi aikin fafur wajen ganin ya cimma kudurinsa na samar da megawatt 10,000, Allah bai cika masa burinsa ba ya kwanta dama. Wannan shugaban da ya gajeshi cewa yay i zai dora daga inda ‘yar Adua ya tsaya inda ya nada kansa munistan makamashi da wutar lantarki amma babu wasu alamu da suke nuna da gaske ake akan wannan batu.

Idan kuma muka komo yankin Arewa a yanzu haka wutar lantarki da muke samu daga babban kamfanin rarraba wutar lantarki na kasa bai wuce megawatt 3,000 ba gaba daya yankin Arewa mai jihohi 19, wanda wannan kaso kusan shi ake baiwa jihar Legas ita kadai. Abin tambaya me gwamnatocinmu da ‘yan majalisun mu suke? Ina sarakuna da ‘yan boko ina tsofaffin sojojinmu ina sababbinsu ke ina kungiyar dattawan Arewa? Ina duk masu fada aji da muke dasu me sukayi akan cewa yankin Arewa ya samu wutar lantarki tabbatacciya.

Idan kuma muka koma batun aikin yi tunda yake Manya manyan masana’antun da muke dasu a kano da kaduna sun kwanta dama sakamakon sakacin magabatanmu akan wutar lantaarki me ya rage mana? Abin da muka gada iyaye da kakanni wato sana’o’in hannau, amma duk munyi watsi da su. Ina noma da kiwo duk mun watsar dasu sai tsurarun talakawa marasa galihu suke wannan yanzu.

Yankin Arewa mu muka fi kowane yanki albarkar jama’a a Najeriya amma mune muke da adadi mafi yawa na marasa aikin yi; wani abu da na gani ya bani mamaki shi ne inda naga Inyamuri na sana’ar pawa wato ya sayi saniya ya kai abbatuwa a yanka a rabawa Hausawa naman sukuma su sayar idan yamma tayi su hada masa kudinsa, kaga wannan shine cikakken koma baya awajen mutanan Arewa me ya hada inyamuri da sana’ar pawa? Kuma kaje kasuwar Hatsi ta Dawanau dake kano kasha mamaki inda zaka ga inyamurai na cin karensu da babbaka, inyamuri zai sayi wake da masara da gyero ya kai sito ya ajiye idan yayi tsada ya fito dashi ya sayar.

Mafi yawan matasa yanzu a Arewa basa son yin sana’ar hannu. Kowa ya nade hannun riga yana jiran ya samu na banza babu sididi babu sadada. Muna da dimbin matasa da suka kamala jami’a basu da aikin yi, amma kuma su baza suyi sana’a ba indai ta hannu ce kowa ya dogara da cewa sai aiki mai maiko ko kuma aikin da zakayi kudi nan da nan, don haka kullum sana’o’inmu kara komawa baya suke yi. Mafi yawan sana’o’inmu basu da bukatar kama hayar shago ko kanti basu da bukatar kudi da yawa amma zaka samu tashoshi na matasa agefen tituna acikin biranenmu na Arewa suna zaman banza.

Zance na gaskiya iyaye sun taimaka wajen kara yawan masu zaman banza a Arewa. Domin kuwa zaka ga yaro baya samun wani kwarin gwiwar cewa yay i sana’a tun yana karami, haka kuma anshagwaba yara talaka da mai kudi kowa ya shagwaba dansa kaga saurayi dan shekara 18 zuwa 20 harma 25 ana bashi kudin kashewa mu duk agurinmu yaro ne; wanda inda aka cigaba duk dan shekara 15 ya tashi daga sahun yaro ya koma saurayi. Misali a kasar Jamus duk dan shekara 18 dole ya fita daga gidan iyayansa ya nemi na kansa don fuskantar rayuwarsa. Idan banyi karya ba zaka iske matashi dan shekara 30 a Arewa yana zaune agida baya aikin fari bayan a baki kuma ana ciyar dashi da tufatar dashi kai harma da bashi kudin kashewa amma babu wani kwarin gwiwa da ake bashi nacewa yaje ya koyi sana’a.

Ka shiga ka suwanninmu kaga yanda matasanmu suka zama ‘yan kamasho. Mutum zai wanke riga ya fita kasuwa banda haram babu abin da ya tafi nema da sunan wai ya tafi kasuwa amma bashida rumfa ko kanti bashida jari kona kwabo, kawai yana ci ajikin talakawa ‘yan uwansa da daurin gindin wasu daga cikin ‘yan kasuwa. Bayan idan za’ayi Magana ta gaskiya shi kansa kasuwancin da muke takama da shi anyi rugu-rugu da shi ‘yan kasuwa nawa ka sani wadan da suka karye kodai sakamakon bashi ko fashi ko damfara ko zurmiya ko sanbanza da zulama? Suna da yawan gaske basa samun wani tallafi na kirki daga al’umma ko daga gwamnatoci. Yanzu kusan duk kasuwanninmu Sinawa da indiyawa sun mayesu idanma kaga muna kasuwanci to ba namu bane su mukemawa. Me ya janyo mana fadawa wannan hali?

Haka kuma gwamnatocinmu basuyi mana wani tsari na koyar tare da fadawa yara muhimmancin sana’a ba a makarantu tundaga sakandare har zuwa jami’a. ya kamata ace acikin jadawalin karatunmu akwai koyar da sana’o’I yaro tun yana makaranta akoya masa wani abu da zai iya yi ana gaba, haka suma jami’o’I ya kamata ace akwai wani tsari na karfafawa dalibai gwiwa idan sun kammala jami’a su dogara da kansu ba lallai sai mutum ya yi aikin gwamnati kona kamfanonin sadarwa ko wani muhimmin aiki zai zama wani ba.

Na karanta a wani shafi na Makarantar kimiyya da fasa wanda Abubakar salihu baban sadiq yake kula dashi. Inda ya kawo wata kasida da marigayi steve jobs wanda shi ne shugaban kamfanin Apple inc Kafin rasuwarsa dai ana kirga shi daga cikin mutanen da suka yi tasiri mafi girma a duniya wajen habbaka harkar sadarwa da kere-kere, musamman kan wayar salula, da kwamfuta, da na’urorin sadarwa nau’uka daban-daban, da allon shigar da bayanai na kwamfuta (Keyboard), da lasifika da dai sauransu. A yadda shi wannan mutum ya bada tarihinsa ya ce shi bai samu damar yi ko kammala jami’a ba, ya maida kai waje sana’ar hannu ne a karshe ga yadda Allah ya mai dashi. Na kawo wannan ne a matsayin misali kawai.

Ya kamata yanzu duk da wasu gwamnatoci suna kokarin koyawa matasa sana’o’i tare da basu jari, ya kamata wannan shiri ya shiga cikin jadawalin koyar da karatu tundaga matakin sakandare har jami’a kamar yadda yake a shekarun baya.

Yanzu idan ka dauki harkar kiwon kaji da kiwon kifi kawai wata babbar sana’ace da zata rike mutane da yawa, misali ka kalli yawan jama’ar kano da kaduna da sokoto zaka iya kididdigar kwai nawa ake ci a wadan nan garuruwa ko kuwa kifi nawa ake ci? Amma wani abin ban Haushi da takaici shi ne kaso sama da 50% na kwan da muke ci bama iya samar da shi a Arewa sai anshigo mana da shi daga kudu duk da albarkar da Allah ya bamu ta ruwa da kasa mai yabanya.

Mu kanmu yanzu a Arewa sai kaga cewa kamar wani mulkin mallaka ake yi mana domin irin gonakan da tsohon shugaban kasa Obasanjo ya sa aka sayarwa da manoma ‘yan kenya da zambabwe a jihohin Taraba da Kwara ake amfani da matasanmu su noma kuma akwashe a fita dasu daga baya a sarrafa wani abu a kawo mana a farashi mai dan karen tsada bayan mu muka sha wahalar. Allah ya kyauta.

Yasir Ramadan Gwale

yasirramadangwale@hotmail.com

http://yasirramadangwale.blogspot.com